De rol van de vakdocent

Home Omhoog Psychologie 1 De rol van de vakdocent Schaken als leervak Psychologie 3

De positie van de vakdocent

 

Bij het ontwerpen van het leonardo-concept, nu meer dan vijf jaar geleden, is bedacht dat er extra vakken toegevoegd moesten worden, andere vakken dan de gewone schoolvakken. Die zouden gegeven worden door gastdocenten, ook wel vakdocenten genoemd. Hiermee werden veelal deskundigen van buiten het onderwijs in de klas gehaald, vaak academici. Waar middelbare scholen kampen met een teruglopend aantal docenten met een titel, kan het HB-onderwijs bogen op een toenemend aantal, want ook onder de groepsleerkrachten (waaronder de nodige zij-instromers), zit meer dan een gemiddeld aantal met drs. voor de naam. Bovendien zijn er relatief veel mannelijke gastdocenten, wat weer een mooie aanvulling betekent bij het onevenredig grote aandeel van vrouwen in de staf van basisscholen.

Schaken tegen de juf, altijd leuk!

Op het leonardo-schaaktoernooi in Maarssen

Wat betreft schaken had Jan Hendrickx oorspronkelijk het (nogal beperkte) idee dat de kinderen zelfstandig tegen hun computer konden schaken. Door contact met Boris Friesen kwam hij erachter dat er een compleet lesprogramma met degelijk opgeleide en gecertificeerde schaakleraren beschikbaar was. Bij de schaakleraren en de schaakbond van hun kant duurde het een paar jaar voor men goed en wel besefte dat hier een prachtige kans lag voor het schaken: al sinds de jaren dertig van de vorige eeuw waren er pogingen geweest schaken als vak op de basisschool in Nederland in te voeren!
Een gastdocent werkt voor 50 à 60 euro per uur. Dat staat voor drie uur werk: meestal een uur voorbereiden en een uur gegevens verwerken. Met een volledige werkweek kom je daarmee op 1900 euro bruto in de maand (tien maanden per jaar!), wat niet veel is voor een kleine zelfstandige. Maar de aard van het werk geeft veel voldoening, en in de uitvoering zit meer vrijheid dan bij doorsneewerk.  
 

De docent komt in principe één uur in elke groep. In die tijd heeft hij te maken met 16, 18 of 20 leerlingen. Maar daarnaast komt hij een groot aantal volwassenen tegen. Bij een school heb je te maken met:

·        Groepsleerkrachten

·        Stagiaires

·        Ouders

·        Directie

·        Administratief personeel

Op dit moment geef ik zelf les op drie leonardoscholen, waar ik vier van de vijf dagen bezig ben. In totaal kom ik daar tegen: 48 volwassenen en 155 kinderen.

(De totalen liggen hoger als ik andere lessen en scholen meetel.)

Toen ik begon met schaakles op een leonardoschool, vroeg ik mij af waarom er niet gevraagd was naar een onderwijsbevoegdheid. Een ervaren juffrouw maakte mij duidelijk dat de groepsleerkracht altijd verantwoordelijk blijft voor de gang van zaken in de klas. Destijds vond ik dat niet nodig, ik had ruime onderwijservaring, maar sindsdien ben ik radicaal van mening veranderd. Ik begin zelfs niet aan lessen in het HB-onderwijs als er geen groepsleerkracht aanwezig is. Daarvoor heb ik te vaak meegemaakt dat crisissituaties uit de hand liepen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan leerlingen die gaan slaan en gooien, omdat ze niet tegen hun verlies kunnen. In één geval stonden de klassenleerkracht en ik aan weerskanten van een schaakbord, klaar om in te grijpen als het misging. En dan zijn er dus nog zestien andere leerlingen naar wie omgekeken moet worden!  
  Overigens is voornoemde juf de enige groepsleerkracht die na die vijf jaar nog steeds voor een leonardoklas staat. Ik heb een verbijsterend aantal juffen en meesters zien komen en gaan. Een ander getal in deze context: in een bepaalde klas kwamen in één schooljaar niet minder dan zes groepsleerkrachten voor de groep te staan. Als je daarbij optelt hoeveel vakleerkrachten er ook voor deze groep hebben gestaan, kun je je afvragen wat het effect daarvan op de kinderen is.
Schaken als vak wordt door de meeste kinderen enorm gewaardeerd. Het is interessant, het is spannend, het is een spel. Het is ook een uitdaging om beter te denken dan je tegenstander. En je bent er nooit in uitgeleerd, er is altijd meer te ontdekken. Schaken wordt vaak genoemd als het leukste vak op school, bijvoorbeeld in het boek van Ben Daeter: Hoogbegaafde kinderen: Leonardo-onderwijs. Hoogbegaafde kinderen, Ben Daeter
   

 

 

 

 

 

Waar schaken óók nog goed voor is...
Aangezien dit een site met educatieve oogmerken is, neem ik aan dat ik vrijuit mag citeren.
Schaken als leervak op school

(onderzoek van Karel van delft)

Schaken als leervak op school 2

(discussie onder ouders van leonardoskinderen) 

Proef bij 40 scholieren (11-12 jaar) te Assenede

 

 

Schaaklessen verhogen schoolprestaties

  Kinderen die op school schaakles krijgen, hebben een troefje voor op hun kameraadjes die deze denksport-bij-uitstek in 't geheel niet kennen. Het schaakspel blijkt namelijk een onmiskenbaar gunstige invloed te hebben op de denkprestaties van jonge kinderen.

Dit is een van de heel interessante besluiten, die twee onderzoekers van de Gentse Rijksuniversiteit afgeleid hebben uit een diepgaande steekproef bij een veertigtal leerlingen van 10 tot 12 jaar oud.

De twee vorsers, professor Leni Verhofstadt-Denève en licentiaat Johan Christiaen, testen de effecten van het schaakspel uit in twee parallelklassen vijfde studiejaar in

een lagere school te Assenede. Twintig leerlingen werden er gedurende anderhalf schooljaar intensief opgeleid in schaken. Hun twintig kameraadjes uit dezelfde klassen werden niet bij het experiment betrokken.

Reeds na enkele maanden bleken de twintig schakertjes het op school beter te doen dan hun medeleerlingen. Ook bijkomende proeven en tests wezen in die richting.

Een boeiend experiment in elk geval, maar welke lessen durfden de twee Gentse onderzoekers er eigenlijk uit trekken?
 

In het laboratorium voor Experimenteel-Differentiële en Genetische Psychologie van de R.U.G. praatten we daarover met prof. Verhofstadt-Denève en lic. J. Christiaan.

Hun onderzoek heeft al heel wat belangstelling gewekt in het buitenland. Vooral in Nederland, waar schaken een nationale hobby is en waar kinderen allang het spel als keuzevak kunnen kiezen op school. Maar ook in de Verenigde Staten maakte deze steekproef in het Oostvlaamse Assenede enige ophef. De hele studie over 'de invloed over het schaken op de denkprestaties werd er reeds vertaald en verspreid door de gezaghebbende American Chess Foundation.

 

Hoe zijn jullie eigenlijk op het idee gekomen om precies dit soort effect te onderzoeken?

 

Drie vragen

Johan Christiaen:  Uit de vakliteratuur blijkt dat er een enorme interesse bestaat voor de effecten van dit spel op de geestelijke prestaties van de mens, en meer bepaald van het kind. Er zijn talrijke theoretische studies aan het onderwerp gewijd. Een schaker is immers iemand die bij het spel hypothesen uitstippelt en deze vervolgens op het bord aan de realiteit toetst. Intuïtief hebben verscheidene vorsers verondersteld dat deze denkwijze een gunstige invloed moest hebben. Er is echter zo goed als geen praktisch onderzoek in die richting verricht. Wij vonden dat er op het terrein wat moest verkend worden.

       

Prof. Verhofstadt-Denève: “Wij wilden drie vragen beantwoorden:

bullet

heeft het schaken effect op de schoolprestaties?

bullet

heeft het effect op de intellectuele prestaties in het algemeen?

bullet

en heeft het effect op de cognitieve ontwikkeling, zoals de denkpsycholoog Piaget het stelde?"

Lees verder op de pagina Psychologie

De volledige tekst van de studie van de twee Gentse onderzoekers is verschenen in het Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie. uitgave Van Loghem Slaterus (Belgisch adres Kluwer. Zandvoort­beeklaan 21.23. 2100 Deurne tel. 031-24.78.90).

 

 

Prof. Leni Ver­hofstadt-Denè­ve en lic. Johan Christiaen: “Het positief effect van het schaken op het denkvermogen moest op het terrein onderzocht worden”

 

Marcel WILMET
     
     wijsneus op internet...  
       

Home Omhoog Psychologie 1 De rol van de vakdocent Schaken als leervak Psychologie 3